ทำไมแอปฯ เงินกู้ถูกกฎหมายมีแค่ 8 ราย แต่แอปฯ เถื่อนมีเกลื่อนไปหมด

ช่วงนี้กระแสที่กำลังเป็นที่พูดถึงในโลกโซเชียลไทยคือเรื่องแอปพลิเคชันเงินกู้เถื่อนที่ระบาดหนัก จนเกิดอีกกระแสคือการบิดแอปฯ เงินกู้ ที่คนรวมกลุ่มแชร์วิธีกู้แล้วตั้งใจไม่จ่ายคืน  

ในช่วงที่ผ่านมา แอปฯ เถื่อนเกิดขึ้นจำนวนมาก โดยระหว่าง ก.พ. 2568 ถึง 20 พ.ค. 2569 ธปท. ส่งรายชื่อ 79 แอปฯ ให้ดีอีขอศาลสั่งปิดกั้น และยังได้ปิดกั้นแพลตฟอร์มที่เกี่ยวข้องกับดอกเบี้ยเกินอัตราไปมากถึง 1,466 URLs 

นอกจากนี้ ด้านดีเอสไอต้องทำหนังสือถึง Google และ Apple ขอให้ถอดแอปฯ เถื่อนเหล่านี้ออกจากสโตร์ ขณะที่ผู้ให้บริการสินเชื่อส่วนบุคคลดิจิทัลภายใต้การกำกับของ ธปท. ปัจจุบันมีเพียง 8 รายเท่านั้นในปัจจุบัน

ทีนี้หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมแอปฯ เงินกู้แบบผิดกฎหมายนี้ถึงผุดขึ้นมาเยอะขนาดนี้

หนึ่งในปัจจัยที่อาจทำให้เกิดช่องว่างของตลาด คือข้อจำกัดในการเข้าถึงสินเชื่อของประชาชนและผู้ประกอบการรายย่อย ท่ามกลางภาระหนี้ที่อยู่ในระดับสูงและสถาบันการเงินที่ระมัดระวังการปล่อยสินเชื่อมากขึ้น 

โดยข้อมูล ณ ไตรมาส 2 ปี 2569 ระบุว่า หนี้ครัวเรือนไทยอยู่ที่ 16.43 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 85.2% ของ GDP ขณะที่ปัญหาการเข้าถึงสินเชื่อยังเกิดขึ้นในภาคธุรกิจด้วย โดยผู้ว่าการ ธปท. เปิดเผยุว่า SMEs ถูกธนาคารพาณิชย์ปฏิเสธสินเชื่อ 55% จากคำขอที่เข้าสู่ระบบ

นอกจากนี้ ณ ไตรมาส 2 ปี 2569 สินเชื่อ SMEs ในระบบธนาคารพาณิชย์ยังหดตัว 4.6% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน และเป็นการหดตัวต่อเนื่องถึง 16 ไตรมาส สะท้อนข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนของผู้ประกอบการรายย่อย 

ช่องว่างตรงนี้คือตลาดของแอปฯ เถื่อน เมื่อมีคนที่ต้องการเงินทุนเร่งด่วน แต่ไม่สามารถเข้าถึงสินเชื่อในระบบได้ ก็อาจทำให้ข้อเสนออย่างการอนุมัติเงินกู้ง่าย ใช้เอกสารน้อย และได้รับเงินรวดเร็ว กลายเป็นสิ่งจูงใจให้คนบางส่วนยอมรับความเสี่ยงจากการใช้บริการแอปฯ ที่ไม่ได้รับอนุญาต 

ทั้งนี้ ถ้าเรามองมุมธุรกิจ การเปิดแอปฯ เถื่อนมีต้นทุนที่ต่ำและมีผลตอบแทนสูงมาก 

โดยผู้ให้บริการที่ไม่ได้รับอนุญาตสามารถหลีกเลี่ยงต้นทุนและข้อกำหนดบางอย่างที่ผู้ประกอบธุรกิจถูกกฎหมายต้องปฏิบัติตาม เช่น การกำกับดูแล การเปิดเผยเงื่อนไขสินเชื่อ และข้อจำกัดในการเรียกเก็บดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียม จึงมีโอกาสสร้างผลตอบแทนจากการปล่อยกู้ได้สูงกว่า 

ทั้งนี้ ตามกฎหมายกำหนดดอกเบี้ยเงินกู้ยืมทั่วไปไว้ไม่เกิน 15% ต่อปี ขณะที่สินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท. สามารถคิดดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมรวมกันได้ไม่เกิน 25% ต่อปี โดยคำนวณแบบลดต้นลดดอก  

ส่วนแอปฯ เถื่อนนั้น บางรายอาจใช้วิธีหักเงินตั้งแต่ตอนโอน หรือเรียกเก็บค่าบริการและค่าธรรมเนียมอื่น ๆ ที่ไม่ได้เปิดเผยอย่างชัดเจนตั้งแต่ต้น 

ตัวอย่างหนึ่งจากเพจ ซ้อเปา – เรื่องนี้ต้องใส่ใจ ซึ่งเผยแพร่กรณีผู้เสียหายรายหนึ่งที่ไปเจอโฆษณาเชิญชวนให้กู้เงินจากแอปฯ ที่อ้างว่าคิดดอกเบี้ยต่ำและให้ระยะเวลาผ่อนนาน 180 วัน 

ผู้เสียหายรายนั้นจึงตัดสินใจกู้และได้มีเงินโอนเข้าบัญชี 12,400 บาท แต่ถูกแจ้งยอดต้องคืน 20,709 บาทภายในไม่กี่วัน แพงขึ้นราว 67% นอกจากนี้ทางแอปฯ ยังมีการบวกค่าบริการเสริมและค่าธรรมเนียมขยายเวลาชำระอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้จาก 12,400 บาท กลับขยายไปเป็น 160,000 บาท ภายในเวลา 4-5 เดือน

ถ้าเราลองเอาเคสนี้มาคำนวณแบบง่าย ๆ ดูโดยการคิดดอกเบี้ยจากมูลค่าที่ปล่อยกู้และเรียกคืน เงินต้นจาก 12,400 บาทไปอยู่ที่ 160,000 บาท ภายในเวลาไม่ถึงครึ่งปี แปลว่า ทั้งปีทางแอปฯ จะคิดดอกเบี้ยอยู่ที่สูงสุดประมาณ 3,500% 

ราคาระดับนี้ทำให้ธุรกิจทนความเสี่ยงได้สูงมาก ปล่อยกู้ 1 บาทแล้วเรียกคืน 1.67 บาท ต่อให้ลูกหนี้หนีหนี้ราว 40% ก็ยังได้เงินต้นคืน หากไม่นับต้นทุนอื่น ๆ จึงทำให้เป็นธุรกิจที่รับมือกระแสการบิดได้ดีกว่าที่คิด  

ในแง่ของต้นทุนก็น้อยกว่าผู้ให้บริการถูกกฎหมายอย่างมาก เพราะอย่างที่กล่าวไปว่า ผู้ประกอบการที่ได้รับอนุญาตต้องอยู่ใต้การกำกับ จ่ายเงินกู้เต็มจำนวน และคิดดอกเบี้ยตามเพดาน ส่วนแอปฯ เถื่อนไม่ต้องแบกภาระเหล่านี้  

ในขณะเดียวกัน ผู้ให้บริการที่ไม่ได้รับอนุญาตบางรายอาจใช้วิธีหักค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ก่อนโอนเงินให้ผู้กู้ ทำให้ผู้กู้ได้รับเงินไม่เต็มจำนวนตามยอดที่ระบุไว้ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ทำให้ต้นทุนที่แท้จริงของผู้กู้สูงขึ้น 

นอกจากนี้ ดีเอสไอยังระบุว่า แอปฯ เถื่อนมักบังคับให้ผู้กู้ยินยอมให้เข้าถึงรายชื่อผู้ติดต่อและรูปภาพในมือถือ แล้วใช้ประจานหรือโทรตามทวงคนรอบตัว ข้อมูลส่วนตัวจึงทำหน้าที่คล้ายหลักประกัน โดยไม่ต้องจ้างทนายหรือยึดทรัพย์ 

อีกกลไกคือการหมุนหนี้ เมื่อผู้เสียหายหาเงินมาคืนได้ ระบบมักเพิ่มวงเงินหรือซอยยอดกู้เป็นก้อนเล็ก ๆ ให้กู้ต่อทันที ลูกค้าหนึ่งคนจึงสร้างรายได้ซ้ำหลายรอบ ทำให้ผู้กู้บางรายต้องวนเวียนอยู่กับการกู้เงินก้อนใหม่เพื่อชำระหนี้ก้อนเดิม ขณะที่ผู้ให้กู้มีโอกาสเรียกเก็บค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากการกู้แต่ละครั้ง ทำให้ภาระหนี้สะสมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ 

สรุปแล้ว ปัญหาแอปฯ เงินกู้เถื่อนอาจไม่ได้แก้ด้วยการไล่ปิดแอปฯ เพียงอย่างเดียว โดยหนึ่งในทางออกคือการเปิดทางให้ผู้ให้กู้ถูกกฎหมายปล่อยกู้คนตัวเล็กได้ง่ายขึ้น ภายใต้การเปิดเผยราคาหรือเงื่อนไขต่าง ๆ ให้โปร่งใสตั้งแต่ต้น และมีโครงการที่ช่วยเหลือผู้ที่ตกเป็นเหยื่อแอปฯ เถื่อนเหล่านี้แบบทั่วถึง 

 

ที่มา: ธปท., ThaiPBS, เดลินิวส์